Helden hoeven geen salaris

Dit opiniestuk is geschreven & gepubliceerd in juni. Omdat we verhuisd zijn naar een nieuwe website hebben we besloten een aantal opiniestukken opnieuw te plaatsen.

Afgelopen periode zijn zorgwerkers en andere essentiële beroepen vaak ‘helden’ genoemd. Toch zit een structureel hogere beloning er voor hen niet in. Hoe komt dat? ROOD-lid Menno Uphoff zoekt uit waarom.

Heldendom is tegenwoordig makkelijk te bereiken. Twaalf werken in de Oudheid verrichten, het redden van de wereld of een opstand leiden; voor heldenstatus is het niet meer nodig. Nu het onderwijs weer op gang komt en ouders ervaren hebben dat men de eigen kinderen ook wel eens weg wil hebben, zijn ook docenten onze helden. Nu lacht men vriendelijk naar de schoonmaker die het coronavirus van deurklinken poetst, waar deze normaal geen blik waardig is. Maar voor hen die écht hunkeren naar maatschappelijke waardering en steun is er altijd nog plek in de zorg. Al deze beroepen hebben iets gemeen; allemaal houden ze het dagelijks leven draaiende. En we merken pas dat deze helden er zijn, als het helemaal mis gaat.

Helden zijn namelijk niet zo interessant in het dagelijks leven. Er is immers, als alles z’n gangetje gaat, ook helemaal geen behoefte aan heldendaden. De held moet afwachten in de schaduw, tot het moment komt dat de held in actie moet komen. Dan grijpt de held in. Met een nobele daad van puur altruïsme gaat de held voorop in de strijd, vangt de klappen op en beschermt de maatschappij tegen het kwaad. Zo wordt het probleem opgelost, sneller en beter dan wie dan ook had gekund. Hierna lost de held zelf weer op in de schaduw, er is immers geen behoefte meer aan heldendaden als het kwaad bestreden is. De gewerkte uren worden niet gedeclareerd.

Het is dit beeld van helden dat voor zo’n giftige verhouding zorgt tussen de samenleving en al die beroepen die het dagelijks leven mogelijk maken. Daden die de samenleving fijner en mooier maken, belonen we met waardering. Als een held na een fantastische actie om een vergoeding gaat vragen, voelt dat bijna als een belediging. Maar waar de held uit volledig altruïsme de samenleving helpt, moet er bij een schoonmaker, vakkenvuller, leraar en zorgverlener toch echt brood op de plank komen. Het wordt in de maatschappij dan ook zwaar ongemakkelijk als bijvoorbeeld zorgverleners het werk neerleggen, omdat zij opkomen voor hun arbeidsrechten. Dan voelt het alsof onze helden ‘opeens’ geld willen voor dag in dag uit liefdadigheidswerk in de ziekenhuizen. Hetzelfde geldt voor vele andere beroepen die pas klagen als er echt de nood uitbreekt, om vervolgens genegeerd te worden.

Juist de heldhaftigheid van zorgpersoneel, docenten en andere essentiële beroepen maakt het onmogelijk om hen te zien zoals ze zijn; keihard werkende mensen, die ook een boterham moeten verdienen. Mensen die nu nog langere dagen maken, maar het de laatste jaren ook in normale tijden al moeilijk genoeg hebben. 

Als we onze essentiële beroepen echt waarderen, moeten we hen niet belonen voor specifieke heldendaden, maar voor het fantastische werk dat zij al vele jaren doen voor de samenleving. Dat verdient meer dan duizend euro en applaus. Als we dat niet voor hen over hebben moeten we eerlijk zijn. Dan zijn het voor ons geen helden.